In mijn hoedanigheid van kinderpsychiater hou ik me vooral bezig met minderjarigen.

Het is over hen, degene zonder papieren, dat ik hier ga spreken.

Concludeer echter niet dat ik aan hun een hoger belang hecht dan aan dat van volwassenen zonder papieren, het is immers niet mogelijk om een ethische- noch een sociale uitspraak te maken op 2 snelheden en dit alleen in functie van de leeftijd.

In deze tekst neem ik mijn toevlucht tot de term « zonder papieren » omdat deze omschrijving zeer sprekend is, alhoewel niet volledig correct gezien de verschillende administratieve fases in de verschillende procedures.

Het gaat hier over minderjarigen, alleen of met hun families, gevlucht voor de armoede en/of vervolgd in hun eigen land en trachtend te emigrenen naar ons land met in het beste geval de hoop om officieel in aanmerking te komen voor asiel of om op zijn minst hier tijd te winnen en zo goed of zo kwaad als het gaat te overleven in de illegaliteit voor een niet gelimiteerde periode.

We weten wat het gevolg is : een klein gedeelte wordt geregulariseerd, meestal na een zwaar en vermoeiend proces.

Velen bevinden zich in een langdurige wachtperiode, onzeker over hun hypothetische regularisatie, verblijvend in open centra of elders. Velen leven in de illegaliteit, in het zicht en de wetenschap van hun verblijf door de gemeenschap, hopende dat het zwaard van Damocles , nl. het verlaten van het grondgebied, niet te vlug op hun zal neerdalen. Anderen –ook talrijk- leven totaal verscholen in de illegaliteit ; sommigen onder hen in een gesloten centrum, gevangen genomen op het moment van hun poging om België binnen te komen of op basis van hun illegaliteit , op basis van criteria die, op het eerste zicht zeer wisselvallig lijken : gaat het hier fundamenteel niet over een marketing-operatie om de publieke opinie te sussen betreffende het hoofdstuk waakzaamheid en vastberadenheid van de regering ? Velen eindigen dus uitgewezen, in een context van pseudo-onderdanigheid of van geweld, individueel of in groep.

Om over deze kinderen zonder papieren te spreken, zal ik mij beperken door te praten over hun opsluiting, met of zonder hun familie (indien ze hier niet- vergezeld arriveren).

Deze mogelijkheid, de zwaarste en meest onaanvaardbare, heeft dikwijls betrekking op kinderen : ze zijn soms zeer jong, aan de zijde van een alleenstaande mama, soms een volledige familie : de duurtijd van hun verblijf varieert maar bereikt in sommige gevallen verschillende maanden.

Tot augustus 1999 werden deze kinderen zomaar aan hun lot overgelaten : op een braakliggend terrein omgeven door prikkeldraad om wat te shotten en, op de koop toe, een vliegtuig dat elke 60 seconde opstijgt.

Later, onder druk van mensenrechtenorganisaties en publieke opinie, werd hun lot verbeterd : enkele speelgoedjes, wat onderwijs ...

Laten we echter niet te snel ons geweten sussen met het gevoel dat de taak volbracht is !

Inderdaad, deze sociale maatregelen ter verbetering van hun leefomstandigheden brengt het risico met zich mee ons geweten te sussen, daar al het nodige reeds gedaan is !

Alsof we vandaag het recht hebben het eens te zijn met degenen die het opsluiten van onschuldige kinderen en volwassenen zonder beslissing, noch juridische controle veroordelen, met als enig vergrijp hun huidskleur !

Tot wat dient het opzetten van verheven strukturen, van algemeen afgevaardigden voor de kinderrechten tot jeugdrechters toe, tot wat dienen de gevolmachtigde partijen die zich vooruitstrevend noemen, als ze zeggen niets te kunnen doen om deze aanslag op de mensenrechten te verhinderen ?

In deze gesloten centra heerst onvermijdelijk stress ; het verzet van wanhopige volwassenen, die niets te verliezen hebben, zijn de kiemen van meer aanwezig dan eender waa anders daar men te maken heeft met het gebrek aan een persoonlijk territorium en intimiteit.

En het overleven in onzekerheid van kinderen is ook meer aanwezig, ook zij ... worden zij niet op regelmatige vasis blootgesteld aan aangsaanjagende ervaringen zoals bijvoorbeeld : opstand, fysiek en sexueel geweld, wanhoop openlijk getoond door hun ouders ?

Angstaanjagende ervaringen die intens en van lange duur kunnen zijn en die een posttraumatisch stresssyndroom kunnen veroorzaken.

Maar vooral, de ervaring van onrechtvaardigheid en de willekeur van de almachtige Staat bereiken hier hun toppunt. Het kind moet het onbegrijpbare verwerken, het is te zeggen : hij wordt in de gevangenis gezet, hij en zijn ouders, zonder iets fout gedaan te hebben : voeg daarbij het feit dat de criteria en de uitwijzingsprocedures even onlogisch zijn als deze gehanteerd bij aankomst. Geen kans bij aankomst en geen kans bij vertrek, dit is gewoon russische roulette !

Hoe anders dan dat dit resulteert in een gevoel van minderwaardigheid ? Je bent 5 jaar en je leeft in een gevangenis, zonder een indicatie over de duurtijd, zonder dat papa of mama je kunnen uitleggen waarom, of er iets aan kunnen verhelpen ... constant warm en koud blazen, zonder een mogelijke verklaring om er een doek aan te kunnen geven.

Hoe kan dit niet resulteren in een belangrijk vertroebeld beeld van zijn zelfachting ... en twijfel opwerpen in de waarde van de ouders en de familie ? "Wie ben ik ? Wat heb ik voor slechts gedaan om dit te verdienen ? Wat zijn mijn fouten en die van mijn ouders ?"

Hoe kan dit niet resulteren in een verkeerd en negatief oordeel over wat toegelaten is en wat niet, en radicaler, over wat goed en slecht is ... juist tot op het punt afgesneden te worden van zijn naam, verleden en de kleur van zijn huid !

Gevolgen op lange termijn :

Sommigen, degene die veerkracht hebben, zullen erin slagen zelf hun wonden van deze hachelijke ervaring te helen en zullen er zich over kunnen zetten. Velen houden er een minderwaardigheidsgevoel aan over en een negatief beeld van de sociale autoriteiten, onrechtvaardig : en dus voor altijd te wantrouwen. Sommigen, misschien wel de psychologisch sterkere : zij willen gewoon groot worden en haten en hebben het verlangen tot vergelding... dan wordt alles mogelijk, van kleine criminaliteit tegen de rijken tot kamikaze terroristen die protesteren tegen de uitsluiting op een radicale wijze... maar kom mou, eender hoe : wij trekken onszelf niet in twijfel en rechtvaardigen onze verwerping van de arme vreemde... aan hun eigen opstandige acties.

Mijn voorstellen, in tegenstelling met de geldende praktijken.

We moeten realist zijn : het blijft onvermijdelijk dat een gedeelte van personen die zonder papieren ons land binnenkomen, met inbegrip van families, niet geaccepteerd worden. Hoe kunnen we dus op de meest positieve manier reageren ?

Zoals alle professionele betrokkenen vraag ik dat zowel de administratieve als de gerechtsdiensten die betrokken zijn handelen met zorgvuldigheid, in een sfeer van onthaal van mensen, en met criteria die klaar en veralgemeenbaar zijn. Daar zijn we echter nog ver vanaf.

Zelfs als men op deze wijze zou werken, voor dergelijke familie die in aanmerking komt voor uitwijzing, moet men uitzonderingen voorzien, gewoon op het feit van «humaniteit ».

Naar mijn gevoel is het ondenkbaar dat een familie, niet in orde met hun papieren, maar positief geïntegreerd in een sociaal netwerk gedurende een periode van 3 jaar nog kan uitgewezen worden : naar mijn mening hebben zij het recht " verdiend " om in België te blijven.

Het is schandalig en hartverscheurend te weten dat een Wit-Rusische jongere van 17 jaar, klaar om geadopteerd te worden door een familie die haar elk jaar onthaalde in het kader van de « Tsernobyl-vakanties » nu definitief uitgewezen is.Sinds deze uitspraak is men elk spoor van haar kwijt in Wit-Rusland, zonder enige familiale band moet ze nu vegeteren is een staatsweeshuis. En de onthaalfamilie ondervindt juridische moeilijkheden omdat ze een "illegale" in België geholpen heeft : het is om het uit te schreeuwen over zo een stommiteit tegen de menselijkheid.

We moeten vrijlaten, daar waar ze zijn, zonder opsluiting ; families bestemd voor uitwijzing, met een versterkte politiebewaking of een gemeentelijke bewaking. Bij een dergelijke aanpak in andere landen heeft men vastgesteld dat slechts een klein percentage verdwijnt in de illegaliteit : de kinderen zelf vormen hier immers een ernstige belemmering om te kunnen verdwijnen. En het kleine percentage van verlies voor onbepaalde tijd, is dit echt zo een drama voor de staat ?

Tot slot ; een idee dat zich begint te nestelen in de geest van sommige politici : deze om kinderen toe te vertrouwen een een onthaalfamilie tijdens de opsluiting van hun ouders. Hier is de remedie nog erger dan de kwaal , het is nog beter de kinderen dan opgesloten te laten samen met hun familie.

Het zijn hun ouders die deze kinderen nodig hebben , het verdrag voor de rechten van het kind verdedigd bij hoog en bij laag de natuurlijke familie.

Dit idee van onthaalfamilie scheidt het kind af van zijn ouders, het is als een zwaard van Damocles dat boven hun hoofden hangt (ouders, die nota bene niets misdaan hebben). U kunt zich van hier voorstellen de cataclysmische angst die deze kinderen ervaren, overtuigd van het feit dat hun ouders ver weg zijn en dat ze hen misschien nooit meer zullen terugzien.

Ik begrijp niet veel van Staten en grenzen. Ik weet alleen dat de aarde rond is en in tegenstelling met bomen die wortels hebben, hebben mensen voeten gekregen om te gaan.

Alexandre Von Sivers
Jean-Yves Hayez
Psychiatre infanto-juvénile
Docteur en psychologie,
Professeur émérite à la Faculté de médecine de l'Université catholique de Louvain
Site web : www.jeanyveshayez.net

Retour au menu princeps.

Retour au début.

je serais très heureux de dialoguer avec vous à ce propos : jyhayez@uclouvain.be